Пошукавая апэрацыя
Калі чарговы ўраган зноў абрушыўся на базу, стала ясна, што жыцьцё на Марсе — гэта не толькі цікавая прыгода, але і небясьпечная барацьба за выжываньне. Густы чырвоны пыл завалакваў гарызонт, а магутныя парывы ветру гудзелі, нібы гіганцкі звер, што шукае здабычу ў пустэльні. Менавіта ў гэтай буры яны страцілі адзін з модуляў з правізіяй — яго панесла далёка ад базы.
Альторн спрабаваў захоўваць спакой, але нават ён разумеў, што безь ежы доўга не працягнуць. Калі вецер крыху суцішыўся, ён сабраў дзяцей і сказаў:
«Нам трэба знайсьці гэты модуль, але вылучацца ў буру без арыенціраў — самагубства. Нам дапаможа страбаскоп», — сказаў ён з упэўненай усьмешкай.
«Што гэта за страбаскоп?» — спытаў Зорын, ссунуўшы бровы.
«Гэта такая прылада, якая міргае яркімі ўспышкамі сьвятла. На Землі яго выкарыстоўваюць паўсюль: на самалётах, каб пазначыць іх месцазнаходжаньне, на маяках, каб караблі не зьбіваліся з курсу. Нават на веласыпедах усталёўваюць страбаскопы, каб іх было відаць у цемры», — патлумачыў Альторн. «Страбаскопы дазваляюць ашчаджаць энэргію, бо яны сьвецяць не пастаянна, а міргаюць. У умовах пыльнай буры гэта можа аказацца вырашальным».
«Але як гэта нам дапаможа?» — пацікавілася Мэлія, зь цікаўнасьцю назіраючы за бацькам.
«Мы зможам выкарыстоўваць страбаскоп як маяк, каб вярнуцца назад, нават калі ўсё вакол будзе паглынута пылам», — сказаў Альторн. «Для гэтага мы будзем выкарыстоўваць сьвятлодыёды, як гэта робяць на Землі».
Ён адчыніў скрыню з інструмэнтамі і пачаў выкладаць дэталі. Усё выглядала як звычайны занятак, але ўсе разумелі, што на коне было іхняе жыцьцё. Альторн дастаў невялікі сьвятлодыёд і паказаў яго дзецям:
«У сучасных ліхтарыках ужо даўно не выкарыстоўваюцца лямпы напальваньня, ім на зьмену прыйшлі маленькія, даўгавечныя, магутныя і пры гэтым энэргаашчадныя сьвятлодыёды. Дзякуючы ім ліхтарыкі могуць працаваць значна даўжэй. Гэтыя сьвятлодыёды падлучаюцца да разумнай кіруючай платы, якая можа не толькі ўключаць і выключаць сьвятло, але і кіраваць рознымі рэжымамі працы. Напрыклад, рэгуляваць яркасьць сьвячэньня або ўключаць страбаскоп».
«Гэта тыя рэжымы, якія ёсьць на веласыпедных ліхтарыках?» — спытаў Зорын.
«Так, менавіта», — адказаў Альторн. «Веласыпедныя ліхтары часта выкарыстоўваюць страбаскопы, каб веласыпэдыстаў было відаць у цёмны час сутак. У той жа час гэты рэжым дапамагае ашчадзіць зарад батарэй, бо мігцячы ліхтарык палову часу сваёй працы выключаны. Сёньня мы зьбяром і запраграмуем такі ўнівэрсальны ліхтарык».
Пакуль Альторн тлумачыў дзецям будову страбаскопа, яны разам зьбіралі элемэнты схемы. Мэлія падлучыла сьвятлодыёд да платы, а Зорын заняўся рэзыстарамі і патэнцыя мэтрам.
«Цяпер важна зразумець, як кіраваць яркасьцю сьвячэньня», — працягнуў Альторн. «Мы будзем выкарыстоўваць мэтад пад назвай шыротна-імпульсная мадуляцыя (ШІМ)».
«А што гэта такое?» — спытала Мэлія.
«Шыротна-імпульсная мадуляцыя (PWM) — гэта спосаб кіраваньня магутнасьцю, пры якім сьвятлодыёд уключаецца і выключаецца вельмі хутка», — патлумачыў Альторн. «Чым даўжэй сьвятлодыёд застаецца ўключаным на працягу аднаго цыклу, тым ярчэй ён будзе сьвяціцца. Напрыклад, калі сьвятло ўключана палову часу, то сьвятлодыёд будзе сьвяціцца цьмяней, але мы ашчадзім энэргію. Гэта асабліва важна ў умовах абмежаванага запасу энэргіі, як на Марсе».
Зорын задумаўся і спытаў:
«А як гэта працуе на практыцы?»
Альторн усьміхнуўся і патлумачыў:
«Уяві, што мы маем выключальнік, які можа вельмі хутка ўключаць і выключаць сьвятлодыёд. Гэты працэс называецца шыротна-імпульснай мадуляцыяй. Мы можам наладжваць, колькі часу за адзін цыкль сьвятлодыёд будзе ўключаны. Калі сьвятло гарыць 75% часу, ён будзе сьвяціць ярчэй, калі толькі 25% часу — цьмяней. Гэты спосаб кіраваньня дазваляе не толькі зьмяняць яркасьць, але і ашчаджаць энэргію».
Ён працягнуў:
«Гэта вельмі распаўсюджаны мэтад кіраваньня сьвятлом на Землі. Яго выкарыстоўваюць, напрыклад, для кіраваньня яркасьцю дысплэяў і падсьветкі ў мабільных прыладах і маніторах. Узмацняльнікі нізкай частаты таксама ўжываюць гэты мэтад, каб мінімізаваць страты энэргіі і падтрымліваць высокую эфэктыўнасьць працы».
Дзеці ўважліва слухалі, занураючыся ў тэхнічныя дэталі.
«А для нас гэта значыць, што мы зможам кіраваць яркасьцю нашага страбаскопа, каб ён сьвяціў ярчэй у умовах моцнай буры і цьмяней, калі нам трэба будзе ашчадзіць энэргію», — падагульніў Альторн.
«Ну, давайце пачнем», — сказаў Альторн, і яны пачалі зборку прылады.
«Вельмі хачу есьці», — паскардзілася Мэлія, паціраючы жывот.
«Пацярпі, мілая. Інжынэрная справа не церпіць сьпеху», — адказаў Альторн з дабрадушнай усьмешкай і працягнуў ёй невялікі паёк, адкладзены на выпадак неспадзяваных абставінаў. «Вось, перакусі пакуль. Хутка мы вернем нашы запасы».
Калі страбаскоп быў гатовы, Альторн і Зорын зірнулі на сваю працу з гонарам. Прылада гатовая была асьвятляць іх шлях праз марсіянскія буры. Альторн уключыў яго, і сьвятлодыёды замігалі яркімі, рэзкімі ўспышкамі.
«Ну што, цяпер выпраўляемся?» — спытаў Зорын з хваляваньнем у голасе.
«Так, сынок, прыйшоў час дзейнічаць», — кіўнуў Альторн.
Яны апрануліся ў свае скафандры, узялі страбаскоп і накіраваліся да ровэра. Пакуль Ліранія і Мэлія заставаліся на базе, Альторн і Зорын адправіліся на пошукі модуля зь ежай, спадзеючыся, што іх новы страбаскоп выведзе іх з гэтай сьмяротнай пасткі.